Sigortalılık süresi: sigortalının malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına bağlı olarak ilk defa çalışmaya başladıkları tarih ile tahsis yapılması için yazılı istekte bulunduğu veya ölüm halinde ölüm tarihi arasındaki geçen sürelerdir. 4-a sigortalılarında bu sürelerin fiilen çalışılma durumu şartı aranmaz ancak 4-b için fiili gün olarak istenir. (9000 gibi.)
Sigortalılık süresinin hesabında örnek olarak 11 ay 30 gün olması durumunda sigortalılık süresi 1 yıl sayılmaz borçlar kanunu ve medeni kanuna göre sürenin dolması için aynı tarihe ulaşılması gerekir.
İşe giriş tarihi ile primlerin ödenmeye başlandığı tarihin farklı olması durumunda Sigortalı işe giriş bildirgesinde ilk defa işe başlangıç tarihi 05/06/1972 olan ancak bordro kayıtlarına göre tahakkukları 01/08/1972 tarihinde başlamış sigortalının sigortalılık süresinin başlangıç tarihi 01/08/1972’dir.
Kurumca devir alınan 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıklar Devralınan Türk Ticaret Bankası Emekli Sandığı sigortalılık başlangıç tarihi 01/03/1985 olan ve 10/12/1993 tarihinde 506 sayılı Kanuna tabi çalışmaya başlayan sigortalının sigortalılık başlangıç tarihi, sandığa tabi olduğu 01/03/1985 tarihi olarak dikkate alınır.
18 yaşın altında geçen hizmetler;
4/1-(a) sigortalılarının, sigortalılık süresinin başlangıcı;
-01/04/1981 < sigortalılık süresinin başlangıç tarihi
-01/04/1981 > 18 yaşın doldurulduğu tarih
18 yaşın öncesinde geçen çalışma süreleri prim ödeme gün sayısına ilave edilir.
5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olan 4/1-(a) sigortalıları için yalnızca yaşlılık aylığı bağlanmasında geçerli olup, malullük ve ölüm aylıklarında uygulanmaz.
18 yaş uygulaması (1/4/1981 sonrası işe girenler için); 18 yaşından önce çalışmaya başlayanlar için ilk işe giriş tarihi dikkate alınarak genel ve özel koşullara göre aylığa hak kazanma koşulları tespit edildikten sonra sadece talep tarihinde «sigortalılık süresi» şartının oluşup oluşmadığının tespitinde kullanılmaktadır.
5510 sayılı Kanuna göre 18 yaşın altında geçen hizmetler:
18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilmektedir.
Kanunun yürürlük tarihinden sonra sigortalı olanların ölümleri veya malullük durumlarında da 18 yaş uygulaması yapılır.
(18 yaş öncesinde ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir.)
Sigortalıların, birden fazla sigortalılık haline tabi hizmetlerinin bulunması halinde, sigortalılık başlangıç tarihi en eski olanı, sigortalılık süresinin başlangıcı olarak dikkate alınır.
PRİM ÖDEME GÜN SAYISI; Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olarak geçen sürelere ait gün sayısını ifade eder. Uygulamada tam çalışılan veya prim ödenen aylardaki prim ödeme gün sayısı, ayın 28, 29, 31 gün olmasına bakılmaksızın 30 gün alınmaktadır.
Prim ödeme gün sayısını etkileyen faktörler; Zorunlu sigorta gün sayısı, İsteğe bağlı sigorta gün sayısı, Borçlanma gün sayısı, İhya edilen hizmetlere ait gün sayısı, Birleştirilen hizmetlere ait gün sayısı, Devir sandıklarına tabi geçen hizmetlere ait gün sayısı, Maden yeraltında geçen hizmetlerin ¼’ü, Fiili hizmet süresi zammı, Ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalıların çalışmalarının ¼’ ü.
Fiili hizmet süresi zammı; Fiili hizmet süresi zammı, sigortalıların 5510 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işyeri ve/veya işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için 60, 90 ya da 180 gün prim ödeme gün sayısı eklenir.
Prim ödeme gün sayılarına ilavede o işyerinde belli bir süre çalışma şartı yoktur.
TSK, emniyet ve polis mesleği ile MİT çalışanları için en fazla 8 yıl,
Diğer işyerleri için en fazla 5 yıl,
Yer altı işyerlerinde çalışanlar için ise sınırlama olmadan prim ödeme gün sayısına ilave yapılır.
Ağır Engelli Çocuğu Bulunan Kadın Sigortalı; Yaşlılık aylığı bağlanması talebinde bulunan kadın sigortalılardan başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunanların, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri, prim ödeme gün sayıları toplamına eklenir. Ağır Engelli çocuğu olan annelerde fiili hizmet süresinin tamamı yaş haddinden düşülür.
5510 sayılı Kanununda yaş hesabına ilişkin hükümler 57 nci maddede düzenlenmiştir.
Malullük, Yaşlılık, Ölüm Sigortalarında Yaş İle İlgili Hükümlerin Uygulanmasında: İlk defa malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olunan tarihte, nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri.
İş kazası, meslek hastalığı sonucu gelir hesabında:
İş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim veya sağlık kurulu raporu ile ilk defa tespit edildiği tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri
Ölüm sigortasında hak sahibi çocukların yaşlarında: Sigortalının ilk defa malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi olduğu tarihte, nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri, sigortalının çalışmaya başlamasından sonra doğan çocukların ise nüfus kütüğüne ilk yazılan doğum tarihleri
Sigortalıların, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının tespit edildiği veya ilk defa uzun vadeli sigorta kollarına tabi olduğu tarihten sonraki yaş düzeltmeleri dikkate alınmaz,
Örnek :
31/07/1973 tarihinde 506 sayılı Kanuna tabi olarak işe başlayan sigortalı, 06/12/1999 tarihinde kesinleşen mahkeme kararı ile nüfus kütüğünde kayıtlı olan 27/03/1945 doğum tarihini 27/03/1944 olarak düzelttirmiştir.
Tahsis işlemlerinde ilk defa çalışmaya başladığı tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı doğum tarihi olan 27/03/1945 tarihi esas alınır.
Fiil Hizmet Süresi Zammı Kapsamındaki Hizmetler;
5510 SK/40 ıncı maddesinde fiili hizmet süresi zammının yarısının ( TBMM tamamı) 3 yılı geçmemek üzere Kanunda yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen emeklilik yaş hadlerinden indirileceği hüküm altına alınmıştır.
4/1-(a) (SSK) statüsünde 2008 yılı Ekim ayı başından sonra fiili hizmet süresi kapsamında geçen süreler 5 yılı geçmemek üzere toplam prim ödeme gün sayına ilave edileceğinden yaştan yapılacak indirim süresi de ilave edilen sürenin yarısı olan 2,5 yılı geçemeyecektir.
Sigortalının 506 SK/ek 5 kapsamındaki itibari hizmet süresi ve 5510 SK/40 ıncı maddesinde sayılan fiili hizmet süresi kapsamında hizmetleri bulunması halinde yaş hadlerinden yapılacak indirim toplam 5 yıldan fazla olmayacaktır.
Ölüm ve maluliyet halleri hariç; 5510 SK /40 ıncı maddenin 10 numaralı bendinde yer alan “Yer altı İşlerinde” çalışan sigortalıların en az 1800 gün, diğer bentlerde (TBMM hariç) yer alan sigortalıların ise en az 3600 gün Kanunda belirtilen işyeri ve işlerde çalışmış olmaları şarttır.
Yaş haddi indirimindeki süre sınırı yer altı işlerinde çalışanlar için uygulanmaz. Yer altı işlerinde çalışanlarda fiili hizmet süresi zammının tamamı yaş hadlerinden indirilir.
Ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılar; Yaşlılık aylığı bağlanması talebinde bulunan kadın igortalılardan başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunanların, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen prim ödeme gün sayılarının 1/4 ‘ü emeklilik yaş hadlerinden indirilir.
Not: Farklı kurumlardaki fiili hizmet süreleri her kurumunun kendine göre fiili hizmet süresi hesabı yaparak eklenir.
Askerlik borçlanmasının sürelerin emeklilik işlemlerinde değerlendirilmesi;
- 01/10/2008 tarihinden sonra askerlik borçlanması talebinde bulunan ve borcunu ödeyen sigortalıların yapmış oldukları borçlanmaları askerliğin yapıldığı sürelere mal edilir. Gün ve kazanç olarak dikkate alınır.(5510/-GÇ 7)
- 01/01/2000 – 01/10/2008 tarihleri arası askerlik yapıp, yine bu süre içinde borcunu ödeyen sigortalıların gün ve kazancı yaşayan sigortalılar için borçlanma talep yılının gün ve kazancına, ölüm sigortasında ise ölüm yılının gün ve kazancına azami kontrol olmaksızın (B) kodu ile ilave yapılır.
-01/01/2000 tarihinden önce askerlik yapan ve 01/10/2008 tarihinden önce borçlanma talebinde bulunarak borcunu ödeyen sigortalıların askerlik borçlanması sadece gün olarak dikkate alınır.
UZUN VADELİ SİGORTA KOLLARI UYGULAMALARI
Yaşlılık Sigortası; Yaşın ilerlemesi nedeniyle çalışma gücünün azalması sonucu gelir kaybına uğrayan sigortalıların geçimlerini sağlamak amacıyla kurulmuş uzun vade sigorta koludur.
Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar; yaşlılık aylığı, yaşlılık toptan ödemesi.
4/1-(a) KAPSAMINDA YAŞLILIK AYLIĞININ BAĞLANABİLMESİ İÇİN;
Aylığa Hak Kazanma Koşullarının Oluşması
İşten Ayrılma
Yazılı istek
Aylık Bağlanacak Statünün Tespiti;
YAŞLILIK AYLIĞININ BAŞLANGICI
Kural olarak yazılı istek tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.
Kişi geçici iş göremezlik ödeneği alıyorsa geçici iş göremezlik ödeneği verilme süresinin sona erdiği tarihi takip eden aybaşından başlar.
Borçlanma veya ihya ödemesi tahsis talep tarihinden sonraysa son defa ödeme yapılan tarihi izleyen aybaşından itibaren aylık bağlanır.
TAHSİS TALEBİNDEN SARFINAZAR EDİLMESİ
Sigortalı veya hak sahiplerinin tahsis talebinde bulunduktan sonra gelir/aylık bağlama işlemi gerçekleşmeden bu taleplerinden vazgeçtiklerini Kurumumuza yazılı olarak bildirmeleri halinde, gelir/aylık bağlama işleminin yapılmaması gerekmektedir.
Gelir/aylıklar sigortalı ve hak sahiplerince tahsil edilmediği sürece sarfınazar hakları bulunmaktadır. PTT/Bankaya gönderilen ilk aylıkların alınmasından sonra talepten vazgeçilmesi durumunda ise gelir/aylıklar ödenmeye devam edilecektir.
YAŞLILIK TOPTAN ÖDEMESİ; Herhangi bir nedenle çalıştığı işten ayrılan veya işyerini kapatan, Yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş şartını doldurduğu halde malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalıya Yazılı talebi halinde yaşlılık toptan ödemesi yapılır. Sigortalıya, adına ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primleri yaşlılık toptan ödemesi olarak ödenir.
MALULLÜK SİGORTASI
Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti kurullarınca usulüne uygun düzenlenen raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu, ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonra çalışma gücünün veya iş kazası ve meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 60’ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmesi.
Hizmet Borçlanması ve Malullük Aylığı
1800 prim gün koşulunun hizmet borçlanması yapılarak tamamlanması halinde, borçlanma talepleri alınır, borçlanma bedellerinin ödenmesi beklenmeden sevk işlemi yapılır, ancak her türlü masraflar kendilerince karşılanır.
Söz konusu sigortalıların malul sayılmaları ve aylık bağlanmadan önce prim borçlarını ödemeleri koşuluyla, sevk işlemlerine ilişkin yaptıkları masraflar talep edilmesi ve belgelenmesi halinde, Kurumun belirlediği miktarla sınırlı olmak üzere kendilerine ödenir.
Hizmet borçlanma talebiyle birlikte tahsis talebinde de bulunan sigortalıların borçlanma bedelini tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödememeleri halinde borçlanma işlemi iptal olur, hizmet borçlanması ile aylığa hak kazanacak sigortalıların bu şekilde tahsis talep tarihinden sonra yeniden borçlanma talebinde bulunup, borçlanma bedelini ödemeleri halinde, bunlardan yeni tahsis talep dilekçesi alınmalıdır.
MALULLÜK SİGORTASI BAKIMINDAN ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN SORUMLULUĞU
5510 sayılı Kanunla getirilen yeni bir düzenleme ile üçüncü bir kişinin kastı sonucu malul kalan sigortalıya bağlanacak aylığın, aylığın başlangıç tarihindeki ilk peşin sermaye değerinin yarısı üçüncü kişilere rücu edilmektedir. (5510 sk. Mad. 39.)
Kurumca hazırlanan tahsis talep ve beyan taahhüt belgesinde “6.Ölüm veya Maluliyette Üçüncü Kişilerin Kastı Var mı?” bölümünün işaretlenmesi halinde, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca gerekli araştırma yapılacaktır.
ÖLÜM SİGORTASI
Sigortalının ölümü ile geride kalan hak sahibi durumundaki eş,çocuk ana ve babanın uğradığı gelir kayıplarının giderilmesini amaçlayan uzun vade sigorta koludur.
Ölüm Sigortasından Sağlanan Yardımlar; Ölüm aylığı, Ölüm toptan ödemesi, Evlenme ödeneği, Cenaze ödeneği.
Not: Serbest meslek erbabı ile basit usulde vergilendirilenlerde engelli emeklilikte vergi indirim yazısı istenmektedir bunların dışındaki bağkur primi ödeyenlerde vergi indirim yazısı istenmemektedir.
HAK SAHİBİ ÇOCUKLAR İÇİN İSTİSNA ÇALIŞMALAR
Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde iş kazası ve meslek hastalığı ile analık sigortasına tabi çalıştırılan hükümlü ve tutuklular.
İş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası hükümleri uygulanan, aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim gören öğrenciler,
Haklarında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanan;
- Meslek liselerinde okumakta iken veya yüksek öğrenimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler,
- Yükseköğretim Kanununa tabi olarak kısmi zamanlı çalıştırılan öğrencilerden aylık prime esas kazanç tutarı günlük prime esas kazanç alt sınırın otuz katından az olanlar,
- 7103 sayılı Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Kanunun 34 üncü maddesinin birinci fıkrasına 27/3/2018 tarihinden geçerli olmak üzere, “Ancak, hak sahibi çocuklardan 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yükseköğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayanların, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılmaları, bunlara aylık bağlanmasına engel oluşturmaz.” cümlesi eklenmiştir.
- Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimine katılan ve haklarında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanan kursiyerler, hariç olmak üzere, 5510 sayılı Kanun veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmama veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması, hak sahibi çocuklarda aranan ortak koşullardır.
EVLENME ÖDENEĞİ
Evlenmeleri nedeniyle aylıkları kesilmesi gereken kız çocukların, talepte bulunmaları halinde almakta oldukları aylıkların iki yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödenir.
Evlenme ödeneği alan hak sahibinin aylığının kesildiği tarihten itibaren iki yıl içerisinde boşanması halinde, iki yıllık sürenin sonuna kadar aylık bağlanmaz.
Evlenme ödeneği verilmesi halinde, diğer hak sahiplerinin aylıkları evlenme ödeneği verilen sürenin bitimini takip eden ödeme döneminden itibaren yeniden hesaplanır.
Ek ödeme tutarı evlenme yardımı hesabında dikkate alınmaz
CENAZE ÖDENEĞİ
İş kazası veya meslek hastalığı sonucu veya sürekli iş göremezlik geliri, malullük veya yaşlılık aylığı almakta iken veya,
Kendisi için en az 360 gün prim bildirilmiş olup da ölen sigortalının ailesine, cenazenin gerçek veya tüzel kişiler tarafından kaldırılması durumunda bunlara ödenir.
Ailesine ödenmesinde sırasıyla sigortalının eşi, yoksa çocukları, o da yoksa ana babası, o da yoksa kardeşleri esas alınır.
TÜFE oranında arttırılarak belirlenir her yıl.
ÖLÜM TOPTAN ÖDEMESİ
Ölen sigortalının mevcut hizmetleriyle hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanamaması durumunda ölüm tarihi esas alınmak hesaplanan tutar hak sahiplerine toptan ödeme şeklinde verilir.
Hak sahiplerine yapılacak toptan ödemenin toplamı, sigortalıya yapılacak toptan ödeme tutarını geçemez. Bu sınırın aşılmaması için gerekirse hak sahiplerinin hisselerinden orantılı olarak indirim yapılır.
Toptan ödeme yapıldıktan sonra artan tutar olursa sigortalının ölümünden sonra doğan veya soy bağı düzeltilen veya babalığı hükme bağlanan çocuklarına da bu madde hükümlerine göre toptan ödeme yapılır.
ÖLÜM SİGORTASI BAKIMINDAN ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN SORUMLULUĞU
5510 sayılı Kanunla getirilen yeni bir düzenleme de uzun vadeli sigorta kollarından ölüm sigortasında üçüncü bir kişinin kastı sonucu sigortalının ölmesi halinde sigortalının hak sahiplerine bağlanacak aylığın, aylığın başlangıç tarihindeki ilk peşin sermaye değerinin yarısının üçüncü kişilere rücu edilmesidir. (5510 sk. Mad. 39.)
Kurumca hazırlanan tahsis talep ve beyan taahhüt belgesinde “6. Ölüm veya maluliyette üçüncü kişilerin kastı var mı?” bölümünün işaretlenmesi halinde, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca gerekli araştırma yapılacaktır.